Қарағанды облысында жоғары білімі болмаса да, күрделі есептерді жеңіл шешетін шопан тұрады. Ақсақал табиғат құбылыстарын зерттеп, формула ойлап тауып жүр. Өзінің ұшқыр ойы мен қиялы арқылы ғылымға өзгеше соқпақ салған. Ермекбай Жолдыбеков 85 жасында көпшіліктің тісі батпайтын есептерді оп-оңай шығарады. Теңдеу мен формула құрастыруда оқулықтағы дайын тәсілдермен шектелмейді. Өзіндік әдіс-амалдарды қолданады. Бұл қасиет оған бала жастан дарыған.
«Ол өзін алғаш рет бесінші сыныпта-ақ көрсетті: емтиханда жетінші сынып деңгейіндегі есептерді сенімді түрде шығарды. Тіпті кей жағдайда мұғалімдердің өзі одан көмек сұрайтын — ол есептерді шешудің өзгеше жолдарын табатын. Өз көзқарасын батыл қорғап, өз жолымен жүруден ешқашан қорықпады», — дейді өлкетанушы Тұңғышбай Мұқан.
Ол ауылшаруашылық институтына оқуға түскенде күрделі математикалық есептерді шемішкеше шаққан. Оның табиғи дарынына ғалымдар да жоғары баға беріпті.
«Университетте жүргенде бір ғалымға бірден өзімнің екі жобамды ұсындым. Ол маған жұмысты өзім орындадым ба, әлде біреудің көмегі болды ма деп сұрады. Мен сенімді түрде: «Өзім», — деп жауап беріп, шешу жолын дәлелдеп көрсеттім. Біраз уақыт өткен соң өз атымды Құрмет тақтасынан көрдім. Сол сәтте шын жүректен қуандым: бұл еңбегімнің алғашқы шынайы мойындалуы еді», — дейді әуесқой математик Ермекбай Жолдыбеков.
Оқуда озат болғанымен, үшінші курста институттан шығып кетеді. Алайда математикалық кітаптардан қол үзбейді. Ауылда трактор тізгіндеп жүріп те арифметикалық теңдеулерді шығарып, жаттығады.
«Ауылға келгенімде маған бірнеше жұмыс ұсынылды. Алайда мен одан бас тарттым: егер жұмыс істесем, кітап оқуға да, оқуға да уақытым қалмайтынын түсіндім. Сондықтан саналы түрде шопан болуды таңдадым — мал бағып жүріп, математикалық есептер шығардым», — дейді Ермекбай Жолдыбеков.
Шопан формула табу жолында қолда бар қарапайым заттарды пайдаланған. Тіпті суырдың қанша қашықтыққа жүгіретінін анықтау үшін іздерін негізге алған. Ізге қойдың құмалақтарын тізіп қойып, арақашықтықты есептеген.
«Есептерді әртүрлі тәсілмен шығарып, қолда бар заттарды пайдаланған кезде ауылдастар мені әрқалай қабылдады. Бірі дұрыс шешпейді, жұртты шатастырып жүр деп ойлады, ал енді бірі тіпті мені есінен адасқан деп те айтты. Алайда уақыт өте келе еңбегім мойындалып, жұмыстарым ғылыми журналдарда жарық көре бастады», — дейді ол.
«Дала математигі» натурал сандардың жинақтық формуласын ойлап тапқан. Бұрышты үшке бөлу туралы мақаласы ғылыми журналдарда жарияланған. Халықаралық математиктер қауымдастығының форумына қатысып, тәжірибесімен бөліскен. Бірегей еңбектері Ресейдің «Квант» журналында жарық көрген.
«Ол шопан болып жұмыс істеп жүріп, түнде математикамен айналысатын: үнемі бірдеңе есептеп, формулалар шығарып, есептер шешетін. Көбіне түнгі үш-төртке дейін отырып, жұмысқа толықтай беріліп кететін», — дейді Е. Жолдыбековтің жұбайы Зигүл Нұрмағамбетова.
Қазақтың қара есеп пайымына құрылған математикалық жұмбақтары газетте жарияланған. Ақсақал оқушылармен де жиі кездесу өткізеді. Балаларға математика ғылымын қызықтыру үшін «Қожанасырдың қара есебі», «Шахризада» ертегілеріне негізделген есептер ойлап тапқан.
Ол Жердің тартылыс күшін де зерттеген. Арнайы сызба құрастырып, кішірейтілген үлгісін жасап қойған.
«Осы макеттің көмегімен мен Жердің тартылыс күшін дәлелдедім. Оны жасау үшін шеберге жүгіндім, алайда құрылымның әрбір миллиметрін өзім есептеп, макеттің қалай құрастырылуы керектігін жеке өзім көрсеттім. Кейін бұл еңбегімді Бөкетов атындағы университетте таныстырып, жоғары бағасын алдым», — дейді Ермекбай Жолдыбеков.
Ермекбай Жолдыбеков математиканы тақтадан емес, табиғаттан тапты. Қазір немерелеріне «есеп білмесең, есең кетеді, есең кетсе, еңсең түседі» деп үйретіп, ғылым жолына бағыттап келеді.
